Sowy

rys. Marek Adamik

Ochrona Czynna Sów

Dnia przybywa, a my z coraz większym zapałem wypatrujemy pierwszych ptasich objawów wiosny – przylotów Żurawi, Bocianów, Skowronków, Szpaków. Warto jednak zwrócić uwagę na fakt, że u niektórych ptaków amory trwają już w najlepsze i wcale

Sowy Strigiformes to grupa ptaków, która z racji swojej specyficznej, nocnej aktywności jest stosunkowo słabo poznana i zbadana. Tym bardziej cieszą informacje, jak te z Omanu, o odnalezieniu nowego gatunku sowy – Puszczyka omańskiego Strix omanensis, nazwanego od miejsca znalezienia.

 

W Polsce występuje 10 lęgowych gatunków sów i są to według malejącej wielkości: Puchacz, Puszczyk mszarny (najnowszy gatunek sów zaliczany do polskiej awifauny lęgowej od 2010 roku), Puszczyk uralski, Puszczyk, Uszatka błotna, Uszatka, Płomykówka, Pójdźka, Włochatka oraz Sóweczka. Sporadycznie pojawiają się w Polsce 2 inne gatunki: Syczek i Sowa jarzębata. Rok 2013 możemy nazwać urodzajnym, jeśli chodzi o stwierdzenia tych zalatujących do Polski gatunków cichych zabójców. W sierpniu tego roku udało się stwierdzić obecność pary syczków w trakcie trwającego sezonu lęgowego! Jednakże samego lęgu nie udało się odnaleźć… Aż trzykrotnie udało się za to zaobserwować sowę jarzębatą – były to pierwsze jej stwierdzenia od 2009 roku.

 

W ramach Monitoringu Lęgowych Sów Leśnych, od 2010 roku wykonywane są liczenia sów. Są one ważne, ponieważ pozwalają sprawnie i odpowiednio chronić te tajemnicze ptaki. Po 4 sezonach badań ciężko jednak sformułować jakiekolwiek wnioski, choć pewne trendy – jak wzrost liczebności Uszatki – da się zauważyć już teraz. Skryty tryb życia, nocna aktywność i cichy lot znacznie utrudniają wykrywanie sów w terenie. Podczas badań terenowych istotną rolę odgrywają stymulacje głosowe – odtwarzanie głosów wybranych, interesujących nas gatunków sów, w celu wykazania ich obecności na badanym terenie.

 

Z wymienionych przez nas wcześniej gatunków, zaledwie 3 objęte są ochroną strefową: Puchacz (200 metrów od gniazda), Sóweczka i Włochatka (obie 50 metrów od gniazda). Oczywiście także one, jak i pozostałe 7 gatunków, objęte są ochroną całkowitą.

 

Ostatnio sporo mówi się o tym, że ptaki tracą miejsca lęgowe – wycina się lasy, a razem z nimi wiekowe, dziuplaste drzewa. Likwiduje się mozaiki siedlisk i połacie ugorów, zastępując je monokulturami. Także ocieplanie budynków nie jest bez znaczenia – zabieramy tym samym wszelkiego rodzaju szpary i otwory, w których lęgną się ptaki miejskie. Proces zachodzących negatywnych zmian dotyka także sowy. Aby móc w pełni i sprawnie egzystować, sowy potrzebują sędziwych lasów, otwartych, bogatych gatunkowo terenów polnych, mozaik siedliskowych oraz nisz z przejściowymi ekotonami. Jak możemy im zatem pomóc?

 

Chcąc dobrze i odpowiednio chronić sowy powinniśmy zdawać sobie sprawę, że są one najczęściej drapieżcami szczytowymi. Liczebności tej grupy ptaków są mocno uzależnione od pojawów ofiar w danym sezonie (głównie gryzoni i ryjówkokształtnych). Przy korzystnych warunkach, tj. obfitości pokarmowej, niektóre sowy np. Płomykówki, Uszatki, Włochatki mogą wyprowadzać nawet dwa lęgi w roku. Równowaga między drapieżnikami, a ofiarami w przyrodzie podlega ciągłym wahaniom i niewskazanym jest dopuszczanie do sytuacji, kiedy zbyt duże zagęszczenie sów wpłynie negatywnie na liczebność drobnych gryzoni. Ponadto wzrost liczebności Puchacza, Puszczyka uralskiego i mszarnego, może zachwiać równowagę i zagrozić innym, rzadkim gatunkom ptaków np. Bocianowi czarnemu. Nieraz wywieszanie skrzynek lęgowych wcale nie jest najlepszym rozwiązaniem – wystarczy np. zadbać odpowiednio o formę użytków rolnych poprzez wypas bydła lub koszenie okresowe, co wzbogaca bazę pokarmową sów.

  

Nie wszystkie sowy spotkamy tak blisko człowieka, ale Płomykówka zdaje się być oswojona z naszą obecnością. Ten gatunek sowy, który jako jedyny potrafi polować w zupełnych ciemnościach, wręcz potrzebuje osad ludzkich i naszych budowli (szop, wież). Problemem okazuje się być wspominana przez nas termomodernizacja budynków, a co najgroźniejsze – zatykanie otworów wlotowych w budynkach. Dobrą praktyką jest wywieszanie specjalnych, dwukomorowych skrzynek lęgowych, których wejście powinno ściśle przylegać do miejsca wlotu, np. otworu w wieży ratuszowej. Niektóre organizacje przyrodnicze w Polsce od wielu lat badają i chronią Płomykówkę, np. „TP Bocian”, które od blisko 14 lat prowadzi projekt jej ochrony.

 

Puszczyk to najliczniejsza europejska i polska sowa. Podobnie jak Płomykówka nie stroni on od ludzi, choć do lęgów wcale nie potrzebuje naszych budowli. Według najnowszych badań aż 75-85 par lęgowych można spotkać w rejonie samej tylko Warszawy! Niektóre osobniki, np. para z parku Arkadia na warszawskim Mokotowie, są zupełnie niepłochliwe. Chcąc je chronić wystarczy unikać ścinania starych, dziuplastych drzew w rejonach parków, ogrodów, lasów – zarówno miejskich, jak i pozamiejskich.

 

Coraz chętniej i częściej ludzie wywieszają budki lęgowe. My także gorąco Was do tego zachęcamy! Nie zapominajmy jednak, że najpopularniejsze budki lęgowe typu A1, A, B i P całej roboty nie zrobią. Niestety, ale najmniej wiesza się tych budek, które są na wagę złota – tym bardziej jeśli mówimy o mieście, terenie silnie zmienionym przez człowieka. Prócz wspominanych budek starajmy się wieszać budki typu E. Dobrze powieszona budka tego typu może przyciągnąć Puszczyki – pamiętajmy jednak, aby na dnie wysypać nieco trocin lub ziemi. Drzewo, na którym zawiśnie budka warto nasmarować (nieco pod i nad budką) terpentyną balsamiczną – jest to tani środek chemiczny pochodzenia naturalnego, który skutecznie odstraszy kuny przed plądrowaniem budki.

                                                                                                        

Puchacz i Uszatka to dwa gatunki sów, które podczas lęgów wykorzystują duże gniazda innych ptaków, np. Bielika czy Kruka. Puchacze mogą także, prócz gniazd na drzewach,  założyć je na kępie w olsie, u nasady pnia między korzeniami, pod wykrotem. Często, jeśli to możliwe, zakładają swoje gniazda także na półkach skalnych. W przypadku tych dwóch gatunków pomocne dla nich może być: zamontowanie specjalnej platformy i ułożenie na niej stosu gałęzi z zagłębieniem lub powieszenie koszy wiklinowych (bez uchwytu!) między gałęziami drzew.

 

Inaczej niż u Puszczyka, w przypadku Włochatki wieszanie budek zdaje się być ostatecznością. Nim to nastąpi warto ograniczyć, a najlepiej całkowicie wyeliminować wyrąb ponad 100-letnich drzew – dziuplaste drzewa to miejsca niezbędne do tego, aby gatunek ten mógł się rozmnażać. Wywieszenie odpowiednich budek może być pomocne np. w lasach gospodarczych, choć nie daje to 100% gwarancji, że Włochatki wprowadzą się do takiego domostwa. Bardzo ważnym jest też wyznaczanie stref ochrony, polegające na odnajdywaniu dużej liczby zajętych dziupli. Ta forma ochrony może się również sprawdzić w przypadku dwóch innych, chronionych w ten sam sposób sów – Puchacza i Sóweczki.

 

Sezon lęgowy u Puchacza i Puszczyka trwa w najlepsze. Niedługo dołączą do nich inne sowy – Płomykówka, Sóweczka, Uszatka i kolejne. Pamiętajmy – jeśli podczas spaceru zdarzy się, że znajdziemy pisklę sowy, nie zabierajmy go od razu ze sobą! Nie pozbawiajmy rodziców potomstwa! Pisklęta sów z reguły opuszczają gniazdo jeszcze przed tym, jak nauczą się dobrze latać. Ucząc się, często lądują na ziemi. Młode bardzo umiejętnie wspinają się po drzewach przy użyciu mocnych nóg ze szponami oraz dziobów. Co zatem należy zrobić? Pochwycić młodego ptaka i umieścić go na najwyższej gałęzi, jaką uda się nam dosięgnąć. Rodzice na pewno znajdują się gdzieś w okolicy i mają oko na małą zgubę.

Autor: Paweł Pstrokoński

Źródło: Ptaki Polskie

Powiązane artykuły

Wiosną wraca do nas

Wiosną wraca do nas "życie"

01 kwiecień 2011

Miesiąc marzec w potocznej fenologii często nazywany jest "przedwiośniem”, czyli okresem przed wiosną, podczas którego budzi się uśpione chłodami życie.

WIĘCEJ >
7 Grzechów Głównych - Nieczystość

7 Grzechów Głównych - Nieczystość

06 listopad 2012

Nie będzie Nas będą śmieci. Życie pozostawionych w środowisku odpadów jest niezwykle długie.

WIĘCEJ >
Ponowienie zapytania ofertowego w zakresie noclegów, wyżywienia i cateringu podczas szkoleń

Ponowienie zapytania ofertowego w zakresie noclegów, wyżywienia i cateringu podczas szkoleń

19 styczeń 2015

Zapytanie ofertowe nr pTAK!3/03/01/2015 dotyczy: usługi w zakresie zapewnienia noclegów, wyżywienia i cateringu podczas drugiego i trzeciego cyklu szkoleń organizowanych dla Liderów i Edukatorów Regionalnych w ramach projektu Bądź na pTAK!

WIĘCEJ >