Ptak też człowiek!

Piotr Chara

Zachowania społeczne ptaków – część I

Social commitment (ang. zaangażowanie społeczne). Ptaki bardzo dobrze znają to pojęcie – przynajmniej z praktycznego punktu widzenia. Jakie interakcje występują w świecie ptaków? Czy pomagają sobie wzajemnie, wspierają i dodają otuchy? A może odwrotnie – są nieprzyjazne i unikają siebie nawzajem jak ognia? Poprzez cykl artykułów postaramy się pokazać Wam, jak ptaki rozumieją a przede wszystkim praktykują powiedzenie „podaj mi pomocną dłoń” - w ich wypadku… skrzydło.

Gdybyście byli ptakami, to gdzie i z kim założylibyście gniazdo? My zdecydowanie wybralibyśmy sąsiedztwo Śmieszki. Ta najliczniejsza polska mewa jest prawdziwą złośnicą, która nie unika awantur – i nie chodzi tu jedynie o pojedynki pomiędzy ptakami w jednej kolonii. Gdy w jej okolicy pojawia się drapieżnik – Lis lub Wrona – Śmieszki wzbijają się i głośno skrzecząc, dziobiąc i bijąc skrzydłami, wspólnie starają się przepędzić niechcianego gościa. Wytrzymanie ataku ze strony kilkudziesięciu, a czasem i kilkuset wrzeszczących ptaków jest nie lada wyzwaniem. I choć nie „gotują” intruza, jak mają to w zwyczaju pszczoły (2 minuta filmiku), to są naprawdę skuteczne. Po długich próbach wielu napastników decyduje się odpuścić.

 

Z sąsiedztwa gwarnych i rezolutnych Śmieszek chętnie korzystają inne ptaki – mniejsze np. Rybitwy Białoczelne i Rzeczne, Piskliwce, Sieweczki Rzeczne i Obrożne; lub spokojniejsze, np. Mewa Siwa. Dlatego też Śmieszka nazywana jest „gatunkiem parasolowym” – z jej protekcji korzystają inne ptaki, a jej obecność przyczynia się do poprawy bezpieczeństwa.

 

Wrzask albo inaczej – ptasi mobbing,to nie tylko domena broniących jaj lub piskląt Śmieszek. Wspomniane wcześniej Wrony także stosują tę technikę. Ich główną ofiarą są ich rywale oraz nielubiani sąsiedzi, czyli z reguły ptaki szponiaste takie jak Bielik, Pustułka, Myszołów czy Puszczyk, ale oberwać po głowie może i kuzyn – Kruk. Zaobserwowanie przelatującego osobnika któregoś z wymienionych gatunków skutkuje poderwaniem się prawie wszystkich Wron w okolicy. I podobnie jak Śmieszki – wrzeszczą, biją skrzydłami, uderzają dziobem. Robią to oczywiście do skutku, czyli zdenerwowania intruza, przepłoszenia go i dania jasnego komunikatu – ”więcej tu nie zaglądaj!”

 

Obrona mniejszego i słabszego może czasem przybrać osobliwą formę. Bo czemu nie skorzystać z pomocy większego i silniejszego? Bociany Białe potrafią budować spektakularne gniazda mierzące ponad 1 metr wysokości i ważące do 250 kilogramów. Z ich uwitych już domostw często korzystają inne gatunki ptaków – Mazurki, Wróble, Pliszki Siwe, Szpaki. Oszczędzają w ten sposób czas i energię, a posiadanie sąsiada takich rozmiarów sprawnie chroni przed niechcianymi gośćmi. Krążą pogłoski, że sąsiadami Bocianów bywają także Kawki i… Pustułki.

 

Ciekawą, choć lepką i śmierdzącą, formę wspólnej obrony stosują Kwiczoły. Zdarza się, że ci dziarscy mieszkańcy miejskich parków lęgną się w koloniach liczących kilka, kilkanaście gniazd. Pojawienie się w okolicy Wrony czy Sroki wywołuje alarm i wprowadzenie w życie porzekadła piłkarskiego – „najlepszą obroną jest atak”. W tej sytuacji dorosłe Kwiczoły – w liczbie kilku, kilkunastu – nadlatują nad drapieżnika i rozpoczynają bombardowanie… kałomoczem. Ustrzelenie intruza może – dosłownie – sprowadzić go na ziemię. Trafienie kilkunastoma kupami może skutkować zlepieniem skrzydeł i uniemożliwić lot. Pozbycie się niespodzianki zajmuje z reguły znaczną część dnia, a pamiętliwe ptaki szybko nie zapomną zgotowanej im kanonady…

 

Czy oszustwo się opłaca? Czym jest Basic Bird Language? Czy ptaki współpracują tylko ze sobą? Na te pytania odpowiemy w drugiej części cyklu.

Autor: Paweł Pstrokoński

Źródło: Ptaki Polskie

Powiązane artykuły

Gdy opadną liście

Gdy opadną liście

08 luty 2013

Nastała pora pełna smutnych, świecących nagimi gałęziami roślin. Ale nie wszędzie... Nawet zimą znajdziecie oazy zieleni, pełne drzew i krzewów...iglastych. One nie zrzucają "liści". Dlaczego? - przeczytasz w poniżej.

WIĘCEJ >
Mokradła

Mokradła

01 październik 2010

Co to jest mokradło? Odpowiedź wydaje się prosta – teren podmokły. Jednak…

WIĘCEJ >
Jan Piwowoski, „O Ptakach”

Jan Piwowoski, „O Ptakach”

04 listopad 2014

Recenzuje Marcin Siuchno (Ptaki Polskie)

WIĘCEJ >