Ptak też człowiek!

Piotr Chara

Zachowania społeczne ptaków – część I

Social commitment (ang. zaangażowanie społeczne). Ptaki bardzo dobrze znają to pojęcie – przynajmniej z praktycznego punktu widzenia. Jakie interakcje występują w świecie ptaków? Czy pomagają sobie wzajemnie, wspierają i dodają otuchy? A może odwrotnie – są nieprzyjazne i unikają siebie nawzajem jak ognia? Poprzez cykl artykułów postaramy się pokazać Wam, jak ptaki rozumieją a przede wszystkim praktykują powiedzenie „podaj mi pomocną dłoń” - w ich wypadku… skrzydło.

Gdybyście byli ptakami, to gdzie i z kim założylibyście gniazdo? My zdecydowanie wybralibyśmy sąsiedztwo Śmieszki. Ta najliczniejsza polska mewa jest prawdziwą złośnicą, która nie unika awantur – i nie chodzi tu jedynie o pojedynki pomiędzy ptakami w jednej kolonii. Gdy w jej okolicy pojawia się drapieżnik – Lis lub Wrona – Śmieszki wzbijają się i głośno skrzecząc, dziobiąc i bijąc skrzydłami, wspólnie starają się przepędzić niechcianego gościa. Wytrzymanie ataku ze strony kilkudziesięciu, a czasem i kilkuset wrzeszczących ptaków jest nie lada wyzwaniem. I choć nie „gotują” intruza, jak mają to w zwyczaju pszczoły (2 minuta filmiku), to są naprawdę skuteczne. Po długich próbach wielu napastników decyduje się odpuścić.

 

Z sąsiedztwa gwarnych i rezolutnych Śmieszek chętnie korzystają inne ptaki – mniejsze np. Rybitwy Białoczelne i Rzeczne, Piskliwce, Sieweczki Rzeczne i Obrożne; lub spokojniejsze, np. Mewa Siwa. Dlatego też Śmieszka nazywana jest „gatunkiem parasolowym” – z jej protekcji korzystają inne ptaki, a jej obecność przyczynia się do poprawy bezpieczeństwa.

 

Wrzask albo inaczej – ptasi mobbing,to nie tylko domena broniących jaj lub piskląt Śmieszek. Wspomniane wcześniej Wrony także stosują tę technikę. Ich główną ofiarą są ich rywale oraz nielubiani sąsiedzi, czyli z reguły ptaki szponiaste takie jak Bielik, Pustułka, Myszołów czy Puszczyk, ale oberwać po głowie może i kuzyn – Kruk. Zaobserwowanie przelatującego osobnika któregoś z wymienionych gatunków skutkuje poderwaniem się prawie wszystkich Wron w okolicy. I podobnie jak Śmieszki – wrzeszczą, biją skrzydłami, uderzają dziobem. Robią to oczywiście do skutku, czyli zdenerwowania intruza, przepłoszenia go i dania jasnego komunikatu – ”więcej tu nie zaglądaj!”

 

Obrona mniejszego i słabszego może czasem przybrać osobliwą formę. Bo czemu nie skorzystać z pomocy większego i silniejszego? Bociany Białe potrafią budować spektakularne gniazda mierzące ponad 1 metr wysokości i ważące do 250 kilogramów. Z ich uwitych już domostw często korzystają inne gatunki ptaków – Mazurki, Wróble, Pliszki Siwe, Szpaki. Oszczędzają w ten sposób czas i energię, a posiadanie sąsiada takich rozmiarów sprawnie chroni przed niechcianymi gośćmi. Krążą pogłoski, że sąsiadami Bocianów bywają także Kawki i… Pustułki.

 

Ciekawą, choć lepką i śmierdzącą, formę wspólnej obrony stosują Kwiczoły. Zdarza się, że ci dziarscy mieszkańcy miejskich parków lęgną się w koloniach liczących kilka, kilkanaście gniazd. Pojawienie się w okolicy Wrony czy Sroki wywołuje alarm i wprowadzenie w życie porzekadła piłkarskiego – „najlepszą obroną jest atak”. W tej sytuacji dorosłe Kwiczoły – w liczbie kilku, kilkunastu – nadlatują nad drapieżnika i rozpoczynają bombardowanie… kałomoczem. Ustrzelenie intruza może – dosłownie – sprowadzić go na ziemię. Trafienie kilkunastoma kupami może skutkować zlepieniem skrzydeł i uniemożliwić lot. Pozbycie się niespodzianki zajmuje z reguły znaczną część dnia, a pamiętliwe ptaki szybko nie zapomną zgotowanej im kanonady…

 

Czy oszustwo się opłaca? Czym jest Basic Bird Language? Czy ptaki współpracują tylko ze sobą? Na te pytania odpowiemy w drugiej części cyklu.

Autor: Paweł Pstrokoński

Źródło: Ptaki Polskie

Powiązane artykuły

Gawron

Gawron

03 grudzień 2013

Najczęściej bywa mylony z Krukiem (choć i Wrona często jest „Krukiem”). Kojarzony jest z terenami rolniczymi, ale to w miastach i w ich pobliżu można obecnie spotkać go najczęściej.

WIĘCEJ >
Liczenie Żurawi 2014

Liczenie Żurawi 2014

22 marzec 2014

Astronomiczna (i nie tylko) wiosna już trwa. Centrum Ochrony Mokradeł oraz Ptaki Polskie zapraszają więc na VI liczenie żurawi w Mazowieckim Parku Krajobrazowym.

WIĘCEJ >
Relacja z Trzeciej Ogólnopolskiej Nocy Sów

Relacja z Trzeciej Ogólnopolskiej Nocy Sów

08 maj 2014

Warszawa, Gdańsk, Wrocław, Białystok, Poznań, Toruń i wiele innych miejscowości małych i dużych – łącznie w ponad 50 lokalizacjach w całym kraju blisko 2000 Uczestniczek i Uczestników razem z nami wzięło udział w Ogólnopolskiej Trzeciej Nocy Sów, która odbyła się w dniach 5-6 kwietnia. Dziękujemy wszystkim, którzy razem z nami współtworzyli to niezwykłe wydarzenie oraz tym, którzy wzięli w nim udział. Bez Was by tego nie było!

WIĘCEJ >