Rezerwaty Przyrody

Czajka, fot. Cezary Korkosz

Księżycowe Łąki - uroczysko dla ptaków w Okonku.

Symbolem naszego uroczyska jest Podejźrzon księżycowy (Botrychium lunaria). Podobno mitycznego kwiatu tej właśnie paproci poszukiwano w czasie przesilenia letniego czyli Wigilii Świętego Jana. Stąd też magiczna nazwa - Księżycowe Łąki.

Chcesz tworzyć z nami tę piękną ostoję dla ptaków? 

Aż 600 hektarów podmokłych łąk, muraw i mokradeł - raj dla Czajek, Kszyków i Gęsi,
ale też cennych gatunków roślin.
Chronimy ten obszar również dla Was - bo bagna są dobre dla klimatu! 

Uroczysko Księżycowe Łąki to teren byłego poligonu wojskowego,
obecnie w zarządzie Nadleśnictwa Okonek. Teren ten został włączony do sieci
Natura 2000 pod numerem PLH300021. Dzięku współpracy stowarzyszenia Jestem na pTAK!
i Nadleśnictwa Okonek otworzył się nowy rozdział dla uroczyska Księżycowe Łąki.

W dniu 22.02.2021 r. podpisaliśmy umowę z Nadleśnictwem o współpracy
w restytucji obszaru o powierzchni około 600 ha na rzecz poprawy warunków bytowania
ptaków wodno – błotnych i ochrony siedlisk mokradłowych.



Jak wygląda uroczysko Księżycowe Łąki?


Centralną i południową część obszaru stanowią rozległe tereny otwarte, o łącznej powierzchni ok. 600 ha. Ukształtowanie terenu (opada on lekko w kierunku rzeki Czarnej stanowiącej oś płytkiej doliny) sprawia, że wykształciła się tu przyrodniczo atrakcyjna mozaika siedlisk: od ciepłolubnych muraw napiaskowych, przez łąki świeże i wilgotne, po szuwary turzycowe i trzcinowiska.

Teren niestety pocięty jest gęstą siecią rowów melioracji szczegółowej o charakterze wyłącznie odwadniającym, co wyraźnie negatywnie wpływa na stan tutejszych siedlisk oraz bilans wodno-glebowy i mikroklimat. Historycznie były to łąki i pola uprawne nieistniejących już wsi Barkniewko i Marianowo. Obie wsie zostały wysiedlone i zrównane z ziemią przez utworzenie poligonu wojskowego. To właśnie w związku z przedwojennym, rolniczym sposobem zagospodarowania tych trenów powstał system rowów melioracyjnych, który od tamtego czasu nie był udrażniany. Ponadto przez dziesięciolecia tereny te były rozjeżdżane gąsienicami czołgów i rozrywane wybuchami bomb i pocisków artyleryjskich, co doprowadziło do ich dewastacji.


Ze względu na te negatywne czynniki - szuwary, łąki wilgotne i łąki świeże zachowane są w stanie niezadowalającym (ok. 40% powierzchni) i złym (ok. 60% areału), a na pogorszenie stanu ich zachowania wpływ miała sukcesja drzew i krzewów spowodowana odwadnianiem tego terenu. Ciepłolubne murawy napiaskowe, a więc siedliska „niezależne” od wysokiego stopnia uwodnienia na ok. 30% zajmowanej przez nie powierzchni zachowane są właściwie, a stan niezadowalający i zły stwierdzono na zbliżonym wielkością areale (łącznie ok. 70%). (fot. Ewa Gutowska)
 


Dlaczego chcemy razem z Tobą zaopiekować się tym miejscem?

Bo bagna są dobre!   
Dla klimatu, dla nas i dla ptaków. Dla całej Bioróżnorodności.


Czajka, fot. Mateusz Matysiak Bo znikną Czajki, Krwawodzioby, Kszyki, Potrzosy....  !!!
Takie właśnie siedliska mokradłowe - które mamy szansę tutaj uratować -  są jednym z najszybciej zanikających typów siedlisk przyrodniczych w skali nie tylko Polski, czy Europy, ale całego świata! Znikające ptaki wodno-błotne są niestety smutnym dowodem tych zmian.  Tylko w ciągu ostatnich 30-40 lat populacja Czajki Vanellus vanellus skurczyła się o 55% , Krwawodzioba Tringa totanus o 54%, Kszyka Gallinago gallinago o 48%, Potrzosa Emberiza schoeniclus o 38%, Strumieniówki Locustella fluviatilis o 74%, Świerszczaka Locustella naevia o 73%, a Pliszki żółtej  Motacilla flava o 76%. (Mała Czaja, fot. Mateusz Matysiak) 
 

Przyjaciele i Opiekunowie Rezerwatu

Chcesz razem z nami opiekować się tym pięknym miejscem i tworzyć raj dla ptaków?
Przekaż darowiznę i dołącz do Przyjaciół oraz Opiekunów Księżycowych Łąk:



 

Jakim ptakom damy dom?

Pośród wielu gatunków ptaków, które znajdą schronienie w naszym rezerwacie są między innymi: 
 
Czajka  Bielik  Derkacz Pliszka Żółta
Gąsiorek Krwawodziób Potrzos Żuraw
Bocian Czarny Orlik Krzyklliwy  Kszyk Świerszczak
 

Jakie rośliny ochronimy?

Podejźrzon księżycowy, fot. Ewa Gutowska Podejźrzon księżycowy Botrychium lunaria - rzadka paproć objęta ochroną ścisłą, umieszczona w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin. Niewielka, bo zaledwie kilkunastocentymetrowa roślina o urokliwym wyglądzie. To właśnie jej mitycznego kwiatu poszukiwano w czasie przesilenia letniego czyli Wigilii Świętego Jana. Według niektórych podań kwiatem paproci jest nasięźrzał pospolity Ophioglossum vulgatum.

Mamy szczęście, bo również ta paproć występuje w naszym uroczysku! Podobnie jak podejźrzon, także ten gatunek znajduje się pod ochroną ścisłą i ujęty został w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin.






Kukułka szerokolistna, fot. Ewa Gutowska W wilgotnych miejscach można spotkać dwie kukułki - szerokolistną Dactylorhiza majalis i krwistą D. incarnata. Pod tymi nazwami kryją się piękne, dzikie storczyki.

Wyjątkową rośliną jest też starodub łąkowy Ostericum palustre, który w Polsce występuje raptem na ok. 150 stanowiskach! Podobnie jak nasi pozostali bohaterowie jest on objęty ochroną ścisłą, umieszczono go w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin, a także na Polskiej Czerwonej Liście Roślin.

Rzadkość występowania i zasięg większości populacji ograniczony do krajów UE spowodował, że Unia Europejska także ten gatunek objęła ochroną w ramach Dyrektywy Siedliskowej.



Wśród siedlisk naszego uroczyska na największą uwagę zasługują murawy napiaskowe, które w pełni kwitnienia zachwycają kolorami delikatnych kwiatów macierzanki, goździków i jasieńca, ale też mnóstwem motyli i innych owadów. To tętniące życiem miejsce, w którym można spotkać mrówkolwa, trzyszcza i dzikie pszczoły oraz posłuchać koncertów świerszczy. Właśnie tam można odnaleźć tajemniczego podejźrzona księżycowego.

Równie urzekające są łąki wilgotne z fioletowymi ostrożeniami, żółtymi kaczeńcami i jaskrami, różowymi kwiatostanami kukułek - naszych rodzimych storczyków oraz łanami firletki poszarpanej zwanej niegdyś kwiatem kukułki, ponieważ właśnie podczas jej kwitnienia najczęściej można usłyszeć tego ptaka.

Rzadkim i cennym siedliskiem są łąki zmiennowilgotne. Dzięki bardzo zróżnicowanym warunkom wilgotnościowym (okresowo może na nich stagnować woda lub być sucho jak na murawach) charakteryzują się dużą różnorodnością i bogactwem gatunkowym roślin. Możemy na nich spotkać gatunki z muraw, łąk świeżych i wilgotnych.

W naszym uroczysku odnaleźliśmy tych łąk zaledwie skrawek, ale za to z cennym starodubem łąkowym i  drugą z rzadkich paproci - nasięźrzałem pospolitym. Ważną rolę w ekosystemie rezerwatu pełnią też szuwary, to one najdłużej magazynują wodę i są ostoją płazów. Dzięki mozaice różnprodnych siedlisk obszar ten jest cenny przyrodniczo i krajobrazowo.

I tylko szkoda że takich miejsc jest coraz mniej...
Chrońmy razem każdy centymetr!!!

 

Nasze zadania

Opracowaliśmy plan zagospodarowania uroczyska Księżycowe Łąki na najbliższe lata, który został zaakceptowany przez Nadleśnictwo Okonek.  

1. Zatrzymanie wody
Ptaki takie jak Czajka, Kszyk, czy Rycyk potrzebują podmokłych łąk, tworzących się cyklicznie każej wiosny dzięki roztopom i swobodnym rozlewiskom rzeki. Tylko w takich warunkach zdobywają pokarm i tylko tam zbudują gniazdo. Teren naszego rezerwatu jest obecnie pocięty gęstą siecią rowów melioracyjnych. W efekcie, wiosenne rozlewiska utrzymują się zbyt krótko, a woda, która najpierw zachęca ptaki do budowania gniazd, zbyt szybko spływa z łąk rowami melioracyjnymi, a ptaki porzucają lęgi lub nie są w stanie wykarmić potem młodych. Woda jest niezbędna także dla łąk wilgotnych, zmiennowilgotnych i szuwarów.
Naszym najważniejszym zadaniem jest więc zatrzymanie tych rozległych, wiosennych rozlewisk przez kilka miesięcy, przynajmniej do końca czerwca. 

Jak? Planujemy budowę prostych zastawek na kluczowych rowach odprowadzających wodę z łąk. Oczywiście wszystkie działania (np. budowa nowych urządzeń piętrzących, zasypywanie rowów melioracyjnych) zostaną poprzedzone szczegółową ekspertyzą siedliskowo-hydrologiczną, która wskaże docelowe miejsca i dokładny zakres dalszych prac hydrotechnicznych.

W dalszym etapie chcielibyśmy uzyskać środki na renaturalizację doliny Czarnej, której koryto miejscami zostało wyprostowane.

2. Koszenie oraz usuwanie niektórych drzew i krzewów.
Aby zachować otwarte przestrzenie podmokłych łąk, tak cenne dla Żurawi, Gęsi, Czajek, czy polujących Orlików usuniemy część młodych drzew i krzewów.
Oczywiście, prowadzimy zrównoważone działania bo przecież niektóre ptaki, jak Gąsiorek, Remiz, czy Świerszczak potrzebują drzew i krzewów, żeby założyć gniazdo. Będziemy też kosić niektóre obszary ( i prowadzić wypas zwierząt) dla tych ptaków, które potrzebują niskiej roślinności, aby założyć gniazdo. Koszenie sprzyja też różnorodności biologicznej - rzadkie gatunki roślin potrzebują światła i na niekoszonych łąkach przegrywają konkurencję z wysokimi bylinami.

3. Wypas zwierząt
Na murawach i łąkach świeżych planujemy okresowe wypasanie koni. Dzięki nim powstanie mozaika niskiej roślinności, którą lubią ptaki. Niedojedzone kępki roślin mogą służyć za schronienie, a niska ruń ułatwia poszukiwanie pożywienia, dlatego ptaki tak często towarzyszą pasącym się zwierzętom. Wiele cennych gatunków murawowych lubi światło, dlatego tak ważne jest utrzymanie niskiej roślinności, czemu znacząco sprzyja zgryzanie przez konie.