Atlas ptaków

Bocian Biały

    Ciconia ciconia

Według dawnych opowieści pewien człowiek zamiast wyrzucić do morza zebrane przez Boga nadmiernie rozmnożone gady, płazy, gryzonie i wszelkie owady przypadkiem wypuścił je z powrotem. Za karę, zamieniony w Bociana, ma posprzątać z nich świat.

Jak rozpoznać Bociana Białego?

Bociany Białe są drapieżnikami – wytrwałymi, szybkimi, skutecznymi i  świetnie wyposażonymi. Długie czerwone nogi zapewniają lepsze pole widzenia i możliwość eksploracji siedlisk niedostępnych dla wielu innych zwierząt. Długie czerwone ostre dzioby zwiększają pole rażenia i działają jak śmiertelnie precyzyjna pinceta. Dziób młodych jest ciemnoszary.

Bocian Biały ma bardzo dobry wzrok oraz słuch i jest inteligentny. Te duże białe ptaki z czarnymi piórami na skrzydłach są jednymi z najlepiej rozpoznawalnych gatunków w Polsce, a z pewnością bardziej niż ich skryci kuzyni – Bociany Czarne.

duży rozmiar
sylwetka ptaka podobna do Bocian
sylwetka ptaka w locie podobna do Bocian
długi dziób
biały kolor

Gdzie i kiedy można zobaczyć Bociana Białego?

W Polsce od marca/kwietnia do września

Dawniej Bociany najchętniej budowały gniazda na dachach, ale od połowy lat siedemdziesiątych obserwujemy masową „kolonizację” słupów trakcji elektrycznej. Energetycy zaczęli więc instalować na zajętych przez nie słupach specjalne platformy. Chociaż wiele ptaków, szczególnie młodych i niedoświadczonych, ginie rażonych prądem, prawdopodobnie platform będzie przybywać, bociany na gniazda najchętniej wybierają bowiem miejsca podobne do tych, w których same przyszły na świat.

Bociany przylatują do Polski w marcu lub kwietniu, a odlatują w sierpniu i we wrześniu, choć zmiany klimatyczne na świecie powoli wpływają zarówno na miejsce, jak i czas wędrówek wszystkich ptaków migrujących.

Miejsce występowania lub obserwacji

Poznaj bliżej Bociana Białego

Błotniak Stawowy, fot. C.Korkosz

Pożywienie

Bociany jadają praktycznie wszystko, co zdołają połknąć. Przenoszą pokarm we własnym wolu, pisklęta zaś karmią, zwracając jego zawartość. Częściej niż żabami żywią się gryzoniami i dżdżownicami, najwięcej natomiast zjadają dużych owadów oraz ich larw. Bardzo lubią ryby. W cieplejszym klimacie ważnym składnikiem ich diety są węże i jaszczurki. Polują na otwartych przestrzeniach. Preferują żyzne, wilgotne łąki i obszary podmokłe. Często żerują w pobliżu człowieka, np. podążając za maszynami rolniczymi w czasie prac na polach, a także na pastwiskach wśród krów i koni. Polując na mysz lub nornika, ptaki te cierpliwie czekają przy norze z dziobem gotowym w ułamku sekundy zadać śmiertelny cios. Gdy tuż pod powierzchnią ziemi dostrzegą ruch, np. kreta, reagują natychmiast. Obserwowano też bociany łapiące całkiem spore ofiary – młode zające czy króliki. W szczególnych wypadkach polują zespołowo.

Gniazda i lęgi

Bociany budują gniazda głównie z gałęzi, a ich nieckę wykładają drobniejszym materiałem – słomą, perzem, sianem, a ostatnio także papierem, folią i niestety również śmiertelnie niebezpiecznymi dla nich sznurkami nylonowymi. Najczęściej zakładają gniazda na wysokości 10–20 m nad ziemią, ale zdarzają się, że są one usytuowane znacznie wyżej lub niżej, a z dala od ludzkich siedzib – nawet na ziemi. Zwykle gniazda są wykorzystywane przez kolejne pokolenia i rozbudowywane przez dziesiątki lat. Ich wysokość dochodzi do 2 m, ale spotyka się konstrukcje mierzące 4 m przy masie przekraczającej 2 t! Średnica może sięgać 2 m. W gniazdach bocianów obok ich właścicieli żyją Kawki, Wróble, Szpaki, Mazurki, Pliszki, a nawet Pustułki i Kraski.

O najatrakcyjniejsze gniazda zdarzają się walki – czasem na śmierć i życie. Niekiedy niszczone są jaja, a nawet zabijane pisklęta.

Najczęściej do gniazda jako pierwszy przybywa samiec i raczej jest kwestią przypadku, czy jego wybranką będzie partnerka z poprzedniego sezonu. Jeżeli zakończył się on sukcesem, samica również postara się wrócić do tego właśnie gniazda. Bociany Białe nie mają rozbudowanego rytuału godowego. Samica składa najczęściej 3–5 jaj, czasem 7. Wielkość zniesienia zależy od stażu rodzicielskiego oraz zasobności pokarmowej rewiru. Ptaki, które zakładają rodzinę po raz pierwszy, często wychowują jedynaków. Bociany na wszelki wypadek składają więcej jaj. Jeżeli rok jest dobry, pomyślnie wychowają wszystkie pisklęta. Jeżeli w trakcie wysiadywania, które trwa 33–35 dni, okaże się, że sezon nie będzie zasobny w pożywienie, wyrzucają jedno lub więcej jaj. Statystyczna para w ciągu życia odbywa 5 lęgów i wychowuje 12–15 młodych.

Migracje bocianów

Pierwsze stada opuszczą Polskę już w połowie sierpnia. Najpierw odlatują ptaki młode oraz te, które w bieżącym sezonie nie wyprowadzały lęgów. Ostatnie możemy zobaczyć jeszcze pod koniec września, pojedyncze nawet później, a wyjątkowo odważne zostają na całą zimę. Takie przypadki ostatnio wydają się częstsze. W Europie Południowej formują się nawet populacje osiadłe, co jest zjawiskiem zupełnie nowym. Zapewne związane jest to ze zmianami klimatycznymi.

Dokąd odlatują bociany? Najczęściej lecą szlakiem wschodnim do Afryki Równikowej. Część tam spędza zimę, a pozostałe osiągają nawet południowe wybrzeża Afryki. Nie lecą aktywnie (ciągle machając skrzydłami, jak robią to gęsi), lecz szybują, wykorzystując wstępujące prądy powietrza. Doskonale rozpoznają takie „windy”, które wynoszą je bardzo wysoko (oficjalny rekord to 1550 m). Podróżują mniej więcej przez 9 godzin dziennie – od rana do popołudnia, omijając wody, gdyż tam nie tworzą się wstępujące prądy powietrza. Przy sprzyjających warunkach pogodowych lecą ze średnią prędkością ponad 40 km/godz., pokonując dziennie ok. 340 km. Niektóre przemierzają w ten sposób nawet 12 tys. km w czasie zaledwie 30–40 dni (rekordowo dwudziestu kilku).

Galeria

Z kim łatwo pomylić Bociana Białego?

Brak gatunków podobnych.

Bocian Biały w liczbach

Masa ciała2,5–4,4 kg
Rozpiętość skrzydeł180–218 cm
Długość ciała95–110 cm
Liczebność (w Polsce)55 tys.
Statusnajmniejszej troski

Jak pomóc Bocianowi Białemu

W Polsce jest licznym i lokalnie średnio licznym gatunkiem lęgowym, występującym na terenie całego kraju. Bocian Biały jest objęty w Polsce ochroną gatunkową.

Śmiertelność bocianów w pierwszym roku życia, już po opuszczeniu gniazda, może sięgać w niektórych latach aż 75%. Po tym krytycznym okresie maleje i dla ptaków dorosłych (5 i więcej lat) wynosi 20–25%. Niektóre bociany, chociaż wyjątkowo, dożywają 30 lat.

Pomóc można budową platform na gniazda, ochroną żerowisk – terenów podmokłych i łąk.

Bibliografia

Attenborough D. Prywatne życie ptaków. Tłum. Kruszewiczowie A. i A. Wydawnictwo: Muza SA, 1999, s. 178

Hudec K. Przewodnik Ptaki. Tłum. Dudziński W. Wydawnictwo: Oficyna Wydawnicza MULTICO, 1996, s. 232

Pióro M. Plamka Mazurka. Wydawnictwo: Marginesy, 2019, s. 375-377
Opracowanie zbiorowe Ilustrowana encyklopedia ptaków Polski Atlas. Wydawnictwo: Fenix, 2015, s. 303

Svensson L. Ptaki. Przewodnik Collinsa. Tłum. Graszka-Petrykowski D. Wydawnictwo:
Oficyna Wydawnicza MULTICO, 2013, s. 376

http://wiersze.juniora.pl/brzechwa/brzechwa_p12.html ; dostęp: 23.09.2020
https://ogrod.ptakipolskie.pl/zieba/ ; dostęp: 21.09.2020
https://www.kzp.pl/index.php?artykul=kat-zn-2019-zn4954 ; dostęp: 23.09.2020

Dzięki Tobie te miejsca zmieniają się w raj dla ptaków!

Lajkujesz z kanapy, czy działasz w terenie? Działaj z nami w taki sposób, jaki najbardziej Ci odpowiada.

  • Na mokradłach naprzemiennie spotykają się dwa światy - ląd i woda. Na ich styku rodzi się trzeci - bagienny. Tu nikogo nie dziwi, że bujna, ukwiecona latem łąka, na której pasą się krowy i konie wiosną będzie dnem płytkiego jeziora, które staje się domem dla ryb, żab, kolorowych kaczek i wielu, wielu innych ptaków i zwierząt. Jeśli rośnie tam las, na wiosenny spacer po nim najlepiej wybrać się… łódką. W tym niezwykłym świecie żyją niezwykłe zwierzęta i rośliny. Na ostatnich naszych mokradłach żyje więcej gatunków, niż w jakimkolwiek innym krajobrazie i tylko tropikalne lasy deszczowe mają większą różnorodność życia i gatunków. Ale i one, jak sama nazwa wskazuje, też mają mokradłowy charakter. Bagna są jak Arka Noego. Prawdziwy raj na Ziemi!
Zobacz inne formy wsparcia
  • Bagna są dobre!
  • Symbolem naszego uroczyska jest Podejźrzon księżycowy (Botrychium lunaria). Te rozległe tereny to również pełne życia podmokłe łąki, trzcinowiska i ciepłolubne murawy napiaskowe - dom dla Czajek, Kszyków, Potrzosów i Derkaczy.
Zobacz inne formy wsparcia
  • Rezerwat przyrody Jestem na pTAK! uroczysko Księżycowe Łąki
  • Jest ranny, osłabiony, dziwnie się zachowuje? Nie wiesz co z nim zrobić – interweniować, czy może jednak zostawić go w spokoju? Skorzystaj z naszego prostego poradnika. zobacz wydarzenie
  • Jak wygląda pisklę Mewy Śmieszki?

Kupując w naszym sklepie również pomagasz ptakom

Pomóż nam! Twoje wsparcie pozwala chronić Przyrodę!

Wpłać
na ptaki

Darowizna online

Wspieraj
przez patronite

Zostań patronem

Zobacz pozostałe
formy wsparcia

Zobacz