Atlas ptaków

Cyraneczka

    Anas crecca

Tę najmniejszą z europejskich kaczek z powodzeniem można określić także jako najpiękniejszą! Zwłaszcza samiec w szacie godowej jest prawdziwym klejnotem pośród bagien i mokradeł. Cyraneczka pojawia się także w polskim hicie świata literatury i gier komputerowych – Wiedźminie Sapkowskiego. Cyraneczką nazywana jest Priscilla, kochanka barda Jaskra, najlepszego przyjaciela głównego bohatera sagi.

Autorka: Aleksandra Marczuk

Jak rozpoznać Cyraneczkę?

„Cyraneczka nie ptak, dziewczyna nie ludzie” – ten refren starej ludowej piosenki odwołuje się być może do niewielkich rozmiarów tej kaczuszki i związanej z tym jej minimalnej przydatności w kuchni. Cyraneczka rekompensuje swój rozmiar wyglądem. U samców występuje dymorfizm sezonowy. Od późnej jesieni do czerwca ich głowa i górna część szyi przybierają barwę kasztanową. Bok głowy wraz z okiem otoczone są ciemnozielonym błyszczącym pasem, który uwydatnia żółtobiała kreska biegnąca od nasady dzioba (stąd też wielu grafików kojarzy słowo „cyraneczka” z kolorem – nazwa ta używana jest do określenia głębokiego, morskiego odcienia niebieskiego.) Kremowa pierś upstrzona jest brązowymi cętkami. Czarniawe, marmurkowe wzory na bokach i grzbiecie przypominają stróżki piasku z efektem światłocienia. Brzuch ptaka jest białawy, podogonie zaś żółtawe z czarnym obramowaniem. Samice, osobniki młode, a także samce poza sezonem godowym są do siebie bardzo podobne. Ich ubarwienie jest wprawdzie maskujące, ale niebanalne, pokryte wzorem charakterystycznym dla wielu kaczek pływających (w odróżnieniu od grążyc, czyli kaczek nurkujących): ze skrzydła śmieje się do nas zielone lusterko.

średni rozmiar
sylwetka ptaka podobna do Kaczka
sylwetka ptaka w locie podobna do Kaczka
kaczy dziób
brązowy kolor

Jak rozpoznać Cyraneczkę po głosie?

Najczęściej odzywają się kaczory, wydając krótkie, wysokie dźwięki przypominające dzwonienie. Najłatwiej usłyszeć je podczas tokowiska, kiedy to samce zalecają się do swoich partnerek (pod warunkiem że będziemy dostatecznie blisko). Czasami dźwięczne nawoływania, zamieniające się w chór, towarzyszą także powietrznym akrobacjom.

Gdzie i kiedy można zobaczyć Cyraneczkę?

Cyraneczka jest ptakiem wędrownym; migracje odbywają się w marcu i kwietniu oraz w październiku i listopadzie. Zimuje przede wszystkim w Europie Zachodniej i Południowej, ale także w zachodniej Polsce.
Na swoje siedlisko wybiera płytkie zbiorniki wodne, również na obszarach leśnych. Często są to gęsto zarośnięte oczka wodne, starorzecza, stawy i jeziora otoczone trzcinami oraz bagna i torfowiska. Zimą Cyraneczkę można spotkać również na wybrzeżach morskich przy strefach pływów, a także na lekko zasolonych zbiornikach wodnych, w których wyszukuje smakowite małże.

Miejsce występowania lub obserwacji

Poznaj Cyraneczkę bliżej

Błotniak Stawowy, fot. C.Korkosz
samiec cyraneczki na wodzie

Nasza bohaterka uchodzi również za najlepszego lotnika wśród kaczek – z wody do lotu podrywa się niemal pionowo i potrafi osiągnąć prędkość 100 km/godz. W okresie godowym, aby zwrócić uwagę partnerek, kaczory potrafią wykonywać bardzo wolny lot – niemal zawisając nad głową wybranki. Drugą formą zwrócenia na siebie uwagi są tańce z figurami, podobne do tych, które wykonują samce krzyżówek.

Cyraneczka buduje gniazdo w zaroślach w pobliżu zbiorników wodnych. Tworzy niewielkie zagłębienie, które następnie wyściela trawą i puchem. Kaczka składa raz w roku ok. 8 jaj, pisklęta wykluwają się po dwudziestu kilku dniach i są tzw. zagniazdownikami, czyli w kilka godzin po wykluciu, gdy tylko obeschną i odpoczną, opuszczają gniazdo razem z matką. Po mniej więcej miesiącu zyskują lotność.

Cyraneczki są wszystkożerne. W okresie wiosenno-letnim częściej sięgają po pokarm wysokobiałkowy, jak larwy komarów czy robaki. Jesienią i zimą w ich diecie przeważają nasiona traw oraz pędy roślin wodnych. Żerują w płytkiej wodzie, wyszukując pokarm w mule lub gruntując.

Galeria

Z kim łatwo pomylić Cyraneczkę?

Ze względu na niewielkie rozmiary najłatwiej pomylić ją z trochę tylko większą Cyranką. O ile samiec Cyranki w szacie godowej jest łatwy do odróżnienia (ma biały pas na głowie), o tyle w pozostałych przypadkach wskazówką pozostaje jedynie kolor lusterka (u Cyranki bledszy) oraz lekko zadarty dziób (u Cyraneczki).

Jak odróżnić Cyrankę od Cyraneczki? - atlas ptaków - poznaj ptaki

Cyraneczka w liczbach

Masa ciała250–44 g
Rozpiętość skrzydeł55–65 cm
Długość ciała34–43 cm
Liczebność (w Polsce)ok. 1500 par lęgowych
StatusNa terenie Polski gatunek nieliczny. Mimo to jest gatunkiem łownym.

Jak pomóc Cyraneczce

Prawdopodobnie z uwagi na swoją urodę i zwinność Cyraneczka nadal jest niestety pożądanym przez myśliwych obiektem. Zalicza się ją do tzw. pechowej trzynastki, czyli 13 gatunków dzikich ptaków wpisanych na listę zwierząt łownych. Jeśli chcesz jej pomóc, wspieraj działania mające na celu objęcie Cyraneczki ścisłą ochroną gatunkową.
Innym problemem jest kurczenie się siedlisk typowych dla tego gatunku – osuszanie bagien i rozlewisk, w tym zbiorników śródleśnych, bez których ta piękna kaczuszka będzie w naszym kraju coraz rzadsza. Więcej o znaczeniu bagien.

Bibliografia

Attenborough D. Prywatne życie ptaków. Tłum. Kruszewiczowie A. i A. Wydawnictwo: Muza SA, 1999, s. 178

Hudec K. Przewodnik Ptaki. Tłum. Dudziński W. Wydawnictwo: Oficyna Wydawnicza MULTICO, 1996, s. 232

Pióro M. Plamka Mazurka. Wydawnictwo: Marginesy, 2019, s. 375-377
Opracowanie zbiorowe Ilustrowana encyklopedia ptaków Polski Atlas. Wydawnictwo: Fenix, 2015, s. 303

Svensson L. Ptaki. Przewodnik Collinsa. Tłum. Graszka-Petrykowski D. Wydawnictwo:
Oficyna Wydawnicza MULTICO, 2013, s. 376

http://wiersze.juniora.pl/brzechwa/brzechwa_p12.html ; dostęp: 23.09.2020
https://ogrod.ptakipolskie.pl/zieba/ ; dostęp: 21.09.2020
https://www.kzp.pl/index.php?artykul=kat-zn-2019-zn4954 ; dostęp: 23.09.2020

Dzięki Tobie te miejsca zmieniają się w raj dla ptaków!

Lajkujesz z kanapy, czy działasz w terenie? Działaj z nami w taki sposób, jaki najbardziej Ci odpowiada.

  • Na mokradłach naprzemiennie spotykają się dwa światy - ląd i woda. Na ich styku rodzi się trzeci - bagienny. Tu nikogo nie dziwi, że bujna, ukwiecona latem łąka, na której pasą się krowy i konie wiosną będzie dnem płytkiego jeziora, które staje się domem dla ryb, żab, kolorowych kaczek i wielu, wielu innych ptaków i zwierząt. Jeśli rośnie tam las, na wiosenny spacer po nim najlepiej wybrać się… łódką. W tym niezwykłym świecie żyją niezwykłe zwierzęta i rośliny. Na ostatnich naszych mokradłach żyje więcej gatunków, niż w jakimkolwiek innym krajobrazie i tylko tropikalne lasy deszczowe mają większą różnorodność życia i gatunków. Ale i one, jak sama nazwa wskazuje, też mają mokradłowy charakter. Bagna są jak Arka Noego. Prawdziwy raj na Ziemi!
Zobacz inne formy wsparcia
  • Bagna są dobre!
  • Symbolem naszego uroczyska jest Podejźrzon księżycowy (Botrychium lunaria). Te rozległe tereny to również pełne życia podmokłe łąki, trzcinowiska i ciepłolubne murawy napiaskowe - dom dla Czajek, Kszyków, Potrzosów i Derkaczy.
Zobacz inne formy wsparcia
  • Rezerwat przyrody Jestem na pTAK! uroczysko Księżycowe Łąki
  • Jest ranny, osłabiony, dziwnie się zachowuje? Nie wiesz co z nim zrobić – interweniować, czy może jednak zostawić go w spokoju? Skorzystaj z naszego prostego poradnika. zobacz wydarzenie
  • Jak wygląda pisklę Mewy Śmieszki?

Kupując w naszym sklepie również pomagasz ptakom

Pomóż nam! Twoje wsparcie pozwala chronić Przyrodę!

Wpłać
na ptaki

Darowizna online

Wspieraj
przez patronite

Zostań patronem

Zobacz pozostałe
formy wsparcia

Zobacz