Atlas ptaków

Dzięcioł Duży

    Dendrocopos major

Dzięcioł w drzewo stukał,
dziewczę płakało;
dzięcioł w drzewo, proszę, proszę,
a dziewczynie łzy jak groszek.

Autorka: Joanna Katarzyna Cyterska

Jak wygląda Dzięcioł Duży?

Jak rozpoznać Dzięcioła Dużego?

Dzięcioł Duży jest wielkości gołębia, ale dzięki wyrazistemu, czarno-białemu ubarwieniu wydaje się zdecydowanie szczuplejszy. U obu płci brzuch i pierś są białe, a podogonie czerwone, ale tylko samczyk nosi dopasowaną do tego niewielką, czerwoną czapeczkę z tyłu głowy. Esteta! Młode dzięcioły są podobne do rodziców, ich barwy są jednak mniej wysycone, a przez to mniej kontrastowe, spód ciała brudnobiałe, podogonie różowawe, wierzch głowy u obu płci bladoczerwony.

średni rozmiar
sylwetka ptaka podobna do Dzięcioł
sylwetka ptaka w locie podobna do Dzięcioł
wroni dziób
kolorowy kolor

Jak rozpoznać Dzięcioła Dużego po głosie?

Charakterystyczne werble w efekcie szybkiego uderzania dziobem o drzewo oraz głośne i ostre kik! kik!

Gdzie i kiedy można zobaczyć Dzięcioła Dużego?

Dzięcioła Dużego spotkamy w parkach i we wszystkich typach lasów, w całej Polsce i przez cały rok. Najłatwiej wypatrzeć, a przede wszystkim usłyszeć go wiosną, gdy charakterystycznym bębnieniem obwieszcza (czasem codziennie w tym samym miejscu i o tej samej godzinie) wszem wobec i każdemu z osobna, że zajął terytorium, nawet o powierzchni 5 ha! Zwyczaj ten stał się źródłem dla jego łacińskiej nazwy Dendrocopus, pochodzącej od greckich słów: dendron – „drzewo” i kopos – „uderzający”.
Przeważnie zobaczymy go przyczepionego do pnia drzewa lub przemieszczającego się po nim w charakterystycznej, wyprostowanej pozycji.

Miejsce występowania lub obserwacji

Poznaj bliżej Dzięcioła Dużego

W utrzymaniu pionowej pozycji pomagają mu: silne stopy z zakończonymi bardzo twardymi pazurami palcami, ułożonymi po dwa do przodu i do tyłu, sztywne pióra ogonowe służące jako podpórka i ostatni, bardzo duży kręg kręgosłupa, na którym zakotwiczone są silne mięśnie ogonowe. Ponieważ podczas bębnienia lub wykuwania drewna powstają ogromne siły, natura odpowiednio zaadaptowała też czaszkę i cały szkielet tego ptaka – tak, aby absorbowały one wstrząsy. Bardzo wytrzymały dziób ma wąskie nozdrza, które chronią jego wnętrze przed odłamkami drewna. Twardsze i sztywniejsze są także pióra dzięciołów.

Typowe bębnienie to jakieś 10 do 16 uderzeń na sekundę, zwykle w jednosekundowych seriach. Bębnią i pan dzięcioł, i pani dzięciołowa. Nie wiadomo, czy dzięki temu ptaki rozróżniają swoją płeć czy identyfikują nadawcę sygnału. Analizowano bębnienie kilkudziesięciu dzięciołów, dokonując pomiarów uderzeń oraz odstępów między nimi w serii bębnienia. Okazało się, że bębnienie jest charakterystyczne dla konkretnego osobnika z prawdopodobieństwem ok. 70–88%. Samce bębniły szybciej niż samice. Badacze sugerują, że szybkość i czas bębnienia pozwala ocenić kondycję potencjalnego partnera. Ptaki zdolne do długotrwałego oraz intensywnego bębnienia są być może silniejsze i lepiej się sprawdzą w roli ojca .

Dzięcioł bywa dość pomysłowy, kiedy chce światu dać znać o sobie. Wykorzystuje do tego nie tylko drzewa, ale nawet latarnie, rynny czy metalowe parapety. Trudno się dziwić, zapewniają mocny werbel i dzięki temu słychać go w całej okolicy!

Dzięcioły żyją w monogamicznych parach i oboje rodzice przykładnie zajmują się młodymi i tak aż do czasu ich odchowania. W następnym sezonie najpewniej poszukają sobie nowych partnerów…

Dziuple lęgową wykuwa on, co roku nową, czasami w tym samym drzewie, przez kilka kolejnych sezonów. (Ze starych, porzuconych dziupli korzysta wiele ptaków, ale też m.in. pszczoły, nietoperze i inne drobne ssaki). Dno dziupli wyścielają wióra pojawiające się podczas kucia. Zdarza się, że para Dzięciołów decyduje się zamieszkać w skrzynce lęgowej. Właściwie, nie wiadomo, dlaczego Dzięcioły wybierają określone drzewo, by wykuć w nim swoje gniazdo. Może kierują się miękkością drewna charakterystyczną dla danego gatunku drzewa bądź jego osłabieniem spowodowanym, na przykład obecnością drążących je owadów. Zwykle inne drzewa wybierane są na potrzeby komunikacji, gdzie zapewne liczy się dźwięk, jaki daje drewno, którego różna miękkość i sprężystość gwarantuje różną głośność werbli, a nawet prędkość z jaką się one niosą. Czyżby Dzięcioły znały prawa fizyki?

Dzięcioł Duży nie jest wybredny. Jada buczynę, nasiona sosen lub świerków, przygodne owoce, owady i ich larwy, a czasami jaja i pisklęta innych ptaków! Ważne dla działkowców – gustuje w mszycach. Aby dostać się do larw owadów wydobywanych z martwych lub umierających drzew, wędruje po nich i dokładnie je opukuje i nasłuchuje z każdej strony. Znalazłszy dobre miejsce, wkuwa się na głębokość nawet 10 cm, następnie wyciąga stamtąd larwy długim (wyciągającym się poza dziób do 4 cm), pokrytym włosowatymi wyrostkami i lepką śliną językiem.
Aby łatwiej dobrać się do nasion w szyszkach, wykorzystuje rozwidlenia gałęzi – ma swoje ulubione! Zaklinowuje w nich szyszki, odrywa łuskę po łusce i wyjada inaczej trudno dostępne, pożywne nasiona. Te miejsca ornitolodzy nazywają „kuźniami”, poznaje się je po dużej ilości obranych szyszek na ziemi.

Zimą dzięcioły często stają się bardziej towarzyskie i razem z innymi, drobnymi ptakami poszukują pokarmu, ostrzegają się przed wrogami i odwiedzają karmniki, by wyjadać z nich słoninę, orzechy, czy co tam smacznego znajdą.

Jak wygląda Dzięcioł Duży?
Jak wygląda Dzięcioł Duży?

Galeria

Z kim łatwo Dzięcioła Dużego?

Z Dęciołem Średnim, który jest jednak od Dużego nieco mniejszy i obie płcie noszą na głowie czerwone czapeczki. Bardzo łatwo natomiast pomylić Dzięcioła Dużego z bliźniaczo do niego podobnym Dzięciołem Białoszyim. (poniżej: Dzięcioł Sredni)

Jak odróżnić dzięcioły?

Jedyna różnica to brak czarnej obwódki pod białymi policzkami, które zlewają się z szyją – stąd i nazwa Białoszyi. Jaśniejsze, raczej różowawe niż czerwone jest też podogonie, boki często kremowobiałe, delikatnie kreskowane. (poniżej: Dzięcioł Białoszyi)

Jak odróżnić dzięcioły?

Dzięcioł Duży w liczbach

Masa ciała75 – 100 g
Rozpiętość skrzydeł38-44 cm
Długość ciała23–26 cm
Liczebność (w Polsce)950 000 par, najliczniejszy z naszych dzięciołów
StatusStatus: objęta jest ścisłą ochroną gatunkową

Jak pomóc Dzięciołom Dużym?

Pozostawiając stare i dojrzałe drzewa w krajobrazie – tak samo w lasach, jak i w parkach,
w ogrodach, w śródpolnych zadrzewieniach i przydrożnych alejach.

Dokarmiając zimą.

Dzięki Tobie te miejsca zmieniają się w raj dla ptaków!

Lajkujesz z kanapy, czy działasz w terenie? Działaj z nami w taki sposób, jaki najbardziej Ci odpowiada.

  • 23 000 dolarów rocznie! Co najmniej tyle warte są różnorodne usługi jakie dostarczają nam zdrowe bagna w przeliczeniu na jeden tylko hektar! Tereny mokradłowe (bagna, podmokłe łąki) są jednym z najszybciej zanikających typów siedlisk przyrodniczych w skali nie tylko Polski, czy Europy, ale całego świata! Znikające ptaki wodno-błotne są niestety smutnym dowodem tych zmian. Tylko w ciągu ostatnich 30-40 lat populacja Czajki Vanellus vanellus skurczyła się o 55% , Krwawodzioba Tringa totanus o 54%, Kszyka Gallinago gallinago o 48%, Potrzosa Emberiza schoeniclus o 38%, Strumieniówki Locustella fluviatilis o 74%, Świerszczaka Locustella naevia o 73%, a Pliszki żółtej Motacilla flava o 76%. Pomóż nam tworzyć kolejne ostoje dla ptaków!
Zobacz inne formy wsparcia
  • Bagna są dobre!
  • Symbolem naszego rezerwatu jest Sasanka. Sasankowe murawy to dobrze zachowane murawy ciepłolubne na malowniczych, zboczach byłego wyrobiska piasku.
Zobacz inne formy wsparcia
  • Jak chroni przyrodę stowarzyszenie Jestem na pTAK!
  • Symbolem naszej ptasiej ostoi jest Żuraw. Gatunek może niezbyt oryginalny, ale to właśnie parę tych ptaków mieliśmy okazję zobaczyć, gdy ostatnio odwiedziliśmy to miejsce.
Zobacz inne formy wsparcia
  • Jak stowarzyszenie Jestem na pTAK! chroni przyrodę?
  • Naucz się rozpoznawać ptaki! Kurs online - jak rozpoznawać ptaki? zobacz więcej
  • Naucz się rozpoznawać ptaki! Kurs online - jak rozpoznawać ptaki? zobacz wydarzenie

Pomóż nam! Twoje wsparcie pozwala chronić Przyrodę!

Wpłać
na ptaki

Darowizna online

Zobacz pozostałe
formy wsparcia

Zobacz