Atlas ptaków

Jerzyk

    Apus apus

Podobno Jerzyk w trwającym do dwudziestu kilku lat życiu łącznie pokonuje dystans równy co najmniej ośmiokrotnej odległości z Ziemi do Księżyca! Jerzyki zalicza się do tego samego rzędu co kolibry (krótkonogie, Apodiformes).

Autor: Dariusz Mielicki

Jak wygląda Jerzyk

Jak rozpoznać Jerzyka?

Większy od jaskółek, z długimi, sierpowatymi skrzydłami o rozpiętości do 44 cm, ze słabo rozwidlonym, krótkim ogonem i z bardzo krótkimi nogami, których wszystkie palce skierowane są do przodu. Lata w stadach, niezwykle szybko, naprzemiennie ślizgami lub płytko, poruszając skrzydłami. Cały w kolorze brunatnym, z delikatnym połyskiem i jaśniejszym, białawym gardłem. Młode są podobne do dorosłych, z jaśniejszym podbródkiem i białym czołem.

mały rozmiar
sylwetka ptaka podobna do Wróbel
sylwetka ptaka w locie podobna do Jaskółka
krótki dziób
czarny kolor

Jak rozpoznać Jerzyka po głosie?

Gdzie i kiedy można zobaczyć Jerzyka?

Pierwotnym biotopem lęgowym Jerzyka były skały oraz dojrzałe, dziuplaste drzewa, obecnie najliczniej występuje w dużych i mniejszych miastach, rzadziej na wsiach, wyjątkowo poza terenami zurbanizowanymi.

Areał lęgowy Jerzyka obejmuje Europę, masyw Atlasu w północnej Afryce oraz znaczną część Azji. Zimuje w Afryce Południowej.
W Polsce obecne od maja do końca sierpnia.

Miejsce występowania lub obserwacji

Poznaj Jerzyka bliżej

Jak wygląda Jerzyk?
Jak wygląda Jerzyk?

Tak zachwycał się Jerzykiem Jan Sokołowski: „Dzięki długim, mocnym skrzydłom i niezmiernie rozwiniętym mięśniom piersiowym jerzyk lata niebywale szybko i jak strzała przeszywa powietrze, przy czym uderza skrzydłami bardzo gwałtownie. Chociaż ptak skrzydłami nie wymachuje, a raczej wprawia je w drgania jak sprężyny, uwidacznia się w ruchach wielka siła, jak gdyby zamiast zwykłych mięśni miał cięciwy”.
Jerzyk większość czasu spędza wysoko w powietrzu, rozwijając prędkości do 112 km/godz. w locie poziomym. Skrajnie przystosowany do życia w locie, jest prawdopodobnie najsprawniejszym lotnikiem spośród wszystkich ptaków. Jerzyki w powietrzu śpią, unoszone przez ciepłe prądy powietrzne na wysokości ponad 2000 m, piją wodę, polują na owady, a nawet uprawiają miłość!

Jerzyki są monogamiczne, dojrzałość płciową osiągają zwykle w trzecim roku życia. Łączą się w pary na całe życie. Spotykają się wiosną, przy gnieździe, do którego wędrują osobno. Gniazdują w mniejszych lub większych koloniach. Do Polski przylatują pod koniec kwietnia i na początku maja, a odlatują już w sierpniu. Wyprowadzają jeden lęg w roku. Gniazda zakładają w szczelinach wysokich budynków, takich jak wieże kościelne czy stare kamienice, a także w stropodachach. Licznie gniazdują w blokach i wieżowcach z wielkiej płyty, rzadziej w naturalnych, skalnych szczelinach lub dziuplach, coraz częściej za to w specjalnie dla nich instalowanych budkach lęgowych. Gniazdo budują ze schwytanych w locie piór, sierści, puchu i drobnych traw, które spajają śliną w płaską miseczkę.

Jak wyglądają pierwsze dni młodych Jerzyków?

Samica znosi 2–3 białe jaja, które wysiaduje 20–27 dni. Nagie pisklęta wkrótce pokrywają się niebieskoszarym puchem. „Prosząc” rodziców o pokarm, nie otwierają dziobków, lecz skubią pióra na ich szyjach. Na ten sygnał rodzice wpychają im głęboko do gardeł zbite w kulki, maleńkie, złapane w powietrzu owady. Młode wyjątkowo długo pozostają w gnieździe: około 5–8 tygodni. Gdy pod koniec czerwca opuszczają gniazdo, natychmiast stają się samodzielne i są w stanie „wyrobić swą normę dzienną”, czyli pokonać kilkaset kilometrów! Początkowo można je odróżnić od rodziców po nieco szerszych skrzydłach. Jerzyki są silnie przywiązane do swoich miejsc lęgowych. W razie ochłodzenia rodzice odlatują na południe, a pisklęta zapadają w rodzaj hibernacji, która może trwać nawet kilkanaście dni. W tym czasie rodzice mogą żerować w odległości dwóch tysięcy kilometrów od gniazda! Jerzyki są jednymi z naszych największych sprzymierzeńców w zwalczaniu dokuczliwych w miastach owadów. Chwytają je tysiącami dla swoich piskląt, a kolejne tysiące – dla siebie.

Łacińska nazwa apus znaczy „beznogi”. Ich nogi są małe i nie nadają się do chodzenia, za to bardzo dobrze służą do czepiania się pionowych ścian, murów, skał czy drzew. Dlatego też Jerzyk nie siada na ziemi, a gdy już to zrobi, poderwanie się z niej do lotu bywa dla niego trudne.

Galeria

Z kim łatwo pomylić Jerzyka?

Jerzyki są podobne do Jaskółek i często są z nimi mylone. Są jednak od nich większe, jednolicie ciemne (wszystkie nasze jaskółki mają białe piersi i brzuszki), rozwidlenie w ogonie jest płytkie i zwykle niewidoczne.

Jak wygląda Jerzyk?

Oknówkę wyróżnia biała nasada ogona, czarne, połyskujące na niebiesko upierzenie i białe podgardle. Brak widocznych widełek w ogonie.

Jak wygląda Oknówka?

Brzegówki mają jasnobrązowe upierzenie i białą obrożę zachodzącą często aż na kark. Różnią się też preferowanym miejscem do życia. wolą bardziej odosobnione miejsca. Szukają piaszczystych stromych skarp, czy to na brzegu rzeki, czy w żwirowniach, tam drążą w piasku tunel, na końcu którego znajdzie się komora z gniazdem.

Jak wygląda Jaskółka Brzegówka?

Dymówki rozpoznać można po długich widełkach w ogonie. Ciemne podgardle, ciemna nasada ogona i czarne, połyskujące na niebiesko upierzenie.
Lubią trzymać się blisko nas i zakładają gniazda pod dachami naszych garaży, mostów i otwartych budynków.

Jak wygląda Jaskółka Dymówka?

Jerzyk w liczbach

Masa ciała45 g
Rozpiętość skrzydeł40-44 cm
Długość ciała16-18 cm
Liczebność (w Polsce)W Polsce podlega ochronie ścisłej. Populacja szacowana jest na 86–150 tysięcy par. Największe zagęszczenie osiąga w starej śródmiejskiej zabudowie: starówka w Lublinie: 24 pary/10 ha; warszawska Praga: 17–20 par/10 ha.
StatusŚrednio liczny ptak lęgowy

Jak pomóc Jerzykom

Największym zagrożeniem dla tych ptaków są modernizacje budynków – zwłaszcza w okresie lęgowym. Gdy będziemy świadkami takiej sytuacji, należy powiadomić policję, której obowiązkiem jest wstrzymanie prac remontowych, oraz Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska. Można także zażądać od policji wezwania straży pożarnej, aby ta otworzyła wejścia dla ptaków! ( Czytaj nasz PORADNIK PRAWNY).
Dużą pomocą dla Jerzyka będzie także zamontowanie specjalnych budek lęgowych. (JAK TO ZROBIĆ?)

Bibliografia

Svensson L., Ptaki. Przewodnik Collinsa, tłum. Graszka-Petrykowski D., Oficyna Wydawnicza MULTICO, Warszawa 2013, s. 166.

Kruszewicz A., Ptaki Polski, t. 1, Oficyna Wydawnicza MULTICO, Warszawa 2018, s. 277–279.

http://jerzykoniuszy.netgallery.eu/index.php?pl_kazdy-samiec-bataliona-jest-inny-toki-tych-pieknych-ptakow-sa-niepowtarzalne,264 [dostęp: 28.02.2022].
https://natura2000.gdos.gov.pl/files/artykuly/52992/a151_Batalion.pdf [dostęp: 28.02.2022].

Dzięki Tobie te miejsca zmieniają się w raj dla ptaków!

Lajkujesz z kanapy, czy działasz w terenie? Działaj z nami w taki sposób, jaki najbardziej Ci odpowiada.

  • 23 000 dolarów rocznie! Co najmniej tyle warte są różnorodne usługi jakie dostarczają nam zdrowe bagna w przeliczeniu na jeden tylko hektar!
Zobacz inne formy wsparcia
  • Bagna są dobre!
  • Symbolem naszego uroczyska jest Podejźrzon księżycowy (Botrychium lunaria). Te rozległe tereny to również pełne życia podmokłe łąki, trzcinowiska i ciepłolubne murawy napiaskowe - dom dla Czajek, Kszyków, Potrzosów i Derkaczy.
Zobacz inne formy wsparcia
  • Rezerwat przyrody Jestem na pTAK! uroczysko Księżycowe Łąki
  • Jest ranny, osłabiony, dziwnie się zachowuje? Nie wiesz co z nim zrobić – interweniować, czy może jednak zostawić go w spokoju? Skorzystaj z naszego prostego poradnika. zobacz wydarzenie
  • Jak wygląda pisklę Mewy Śmieszki?

Kupując w naszym sklepie również pomagasz ptakom

Pomóż nam! Twoje wsparcie pozwala chronić Przyrodę!

Wpłać
na ptaki

Darowizna online

Wspieraj
za darmo

Wspieraj

Zobacz pozostałe
formy wsparcia

Zobacz