Atlas ptaków

Krogulec

    Accipiter nisus

Krogulec, prawdziwy postrach drobnych ptaków śpiewających, zakłada czasami gniazda w sosnowych drągowinach, w których nie znajdziemy żadnych innych gatunków.

Autor: Dariusz Mielicki
Głos ptaka: Romuald Mikusek, xeno-canto.org

Jak wygląda Krogulec?

Jak rozpoznać Krogulca?

Jeden z najmniejszych krajowych drapieżników, o smukłej sylwetce, szerokich, zaokrąglonych skrzydłach oraz długim i szerokim ogonie. Stosunkowo długie nogi oraz bardzo długie szpony co jest typowe dla drapieżników specjalizujących się w łowieniu ptaków. U Krogulca występuje dymorfizm płciowy. Samica jest wielkości dużego gołębia – samiec jest znacznie mniejszy. Wierzch ciała samicy jest stalowoszary, spód biały, gęsto, szaro-prążkowany. Dorosły samiec ma jednolicie stalowoszary wierzch, rdzawe policzki i boki ciała oraz rdzawo prążkowany spód. Na ogonie, u obydwu płci, widać cztery ciemne, poprzeczne, pasy. Ptaki młodociane są brązowawe, a prążkowanie na piersi, może przechodzić w rysunek w kształcie kropli. Dorosła szata pojawia się przed drugą zimą.

W aktywnym locie, serie szybkich uderzeń skrzydłami, przeplatają się z krótkim szybowaniem, ze skrzydłami ułożonymi poziomo lub lekko uniesionymi.

średni rozmiar
sylwetka ptaka podobna do Dzięcioł
sylwetka ptaka w locie podobna do Sokół
jastrzębi dziób
szary kolor

Jak rozpoznać Krogulca po głosie?

Charakterystyczne werble w efekcie szybkiego uderzania dziobem o drzewo oraz głośne i ostre kik! kik!

Gdzie i kiedy można zobaczyć Krogulca?

Krogulec lubi lasy przedzielane zkrzewieniami i polanami, duże, naturalistyczne parki, zielone przedmieścia i wsie. Żyje w ukryciu i trudno go zobaczyć. Łatwiej zaobserwować go zimą gdy nie osłaniają go liście ponadto zapędza się czasami do karmników, gdzie poluje na stołujące się tam Wróble czy sikory.

W Polsce Krogulec jest gatunkiem lęgowym na terenie całego kraju, przeważnie osiadły, ale zdarza się że zimują u nas także ptaki z północy Europy. Zasięg Krogulca obejmuje całą Europę, dużą część Azji oraz północną Afrykę.

Miejsce występowania lub obserwacji

Poznaj bliżej Krogulca

Krogulec preferuje drzewostany iglaste i mieszane, choć w ostatnim czasie zaczyna także gniazdować na bardziej zielonych peryferiach dużych miast, w parkach miejskich i po wsiach. W kwietniu partnerzy wspólnie odbywają loty tokowe – powietrzne ewolucje nad rewirem gniazdowym. Ptaki wzbijają się tak wysoko, że aż giną z oczu. Nagle samiec spada jak kamień, po czym hamuje i falistym lotem ślizgowym przelatuje nad koronami drzew. W tym czasie zaczyna przynosić też samicy pożywienie. Jest to ważna część zachowania godowego, będąca wstępem do prawdziwego karmienia, gdyż w okresie wysiadywania jaj i w pierwszych tygodniach życia piskląt, samiec sam żywi całą rodzinę. Stałe miejsce, gdzie samiec przekazuje zdobycz samicy, znajduje się w pobliżu gniazda – zwykle jest to pniak. Gniazdo, zazwyczaj co roku nowe, Krogulce budują z cienkich gałązek sosny lub świerka. Wnętrze jest wyścielone zielonymi gałązkami drzew iglastych i piórami pierzącej się samicy, które wypadają jej z brzucha, gdy zaczyna wysiadywania, tworząc tzw. plamę lęgową.

Krogulec wyprowadza jeden lęg w roku, rozpoczynany zwykle w maju. Samica w odstępach dwudniowych składa 4-6 jaj, które wysiaduje przez około 33 dni. Młode przebywają w gnieździe 30-35 dni, przez kolejnych kilka tygodni są karmione przez rodziców. Samodzielność osiąga przeciętnie nie więcej niż dwoje młodych (w przeliczeniu na parę).

Krogulec jest wyspecjalizowanym łowcą małych ptaków, które stanowią ponad 90% ofiar. Najczęściej chwyta drozdy, sikory, dzięcioły, Zięby i Rudziki. Na terenach otwartych poluje na Szpaki, pliszki, Skowronki, Trznadle, w miastach-na Wróble i sikory. Krogulec poluje z zasadzki, z której zrywa się do szaleńczej pogoni, lub przemyka nisko nad ziemią, z wykorzystaniem dostępnych osłon – krzewów, budynków – by pojawić się nagle wśród przerażonych ptaków. W czasie polowania goni wybraną ofiarę, chwyta ją w powietrzu lub na ziemi, przeszywając ostrymi szponami. Jest niezwykle zuchwałym myśliwym, który czasami zapędza się za swoją ofiarą na nasze podwórka, do ogrodów albo w sam środek tłumu ludzi. Zdarza się, że traci życie w czasie polowania. Krogulca zdemaskowanego w zasiadce lub przelatującego z jednego miejsca na drugi często nękają drobne ptaki, najczęściej jaskółki i pliszki, sygnalizując jego obecność głosami alarmującymi, co pozbawia go efektu zaskoczenia – uniemożliwia polowanie i zmusza do opuszczenia terenu.

Ze względu na niewielkie rozmiary, Krogulec sam często pada ofiarą większych drapieżników.

Jak wygląda Krogulec?
Jak wygląda samica Krogulca?

Galeria

Z kim łatwo pomylić Krogulca?

Z Jastrzębiem od którego jednak jest znacznie mniejszy i szybciej porusza skrzydłami – oraz z Kukułką, którą odróżnia w całości szara głowa i pierś oraz prosty, a nie hakowaty dziób.

Jak odróżnić Krogulca i Jastzrębia?

Poniżej zdjęcie Kukułki, obok Jastrząb, źródło: Canva

Jak wygląda Kukułka?

Krogulec w liczbach

Masa ciałaok. 150 g, samicy – ok. 280 g
Rozpiętość skrzydełsamca – ok. 60–63 cm, samicy – ok. 74–79 cm
Długość ciałaok. 30–33 cm, samicy – ok. 35–39 cm
Liczebność (w Polsce)Krajowa populacja lęgowa Krogulca oceniana jest na 28 500 par. W ciągu ostatnich dekad, liczebność Krogulca wykazywała wyraźny wzrost, po silnych spadkach w latach 60-tych i 70-tych XX wieku, spowodowanych stosowaniem zabójczego DDT. Zagęszczenie wykazuje dużą zmienność, od kilku do ponad 20 par na 100 km. kw. Największe jest w rozległych kompleksach leśnych na wschodzie kraju. Krogulec był przez całe wieki uważany za szkodnika i bezlitośnie tępiony, dzisiaj przynajmniej w Polsce, stosunkowo rzadko jest prześladowany przez ludzi.
Statusobjęty jest ścisłą ochroną gatunkową

Jak pomóc Krogulcom?

Pomóc Krogulcowi możemy chroniąc śródpolne zagajniki i zadrzewienia, zachowując dojrzałe drzewa oraz bogaty podszyt w parkach i ogrodach, zapewniając spokój wokół gniazd oraz eliminując lub ograniczając zużycie trucizn używanych w rolnictwie, leśnictwie i ogrodnictwie, czyli tzw. środków ochrony roślin. (Ponieważ Krogulec stoi on na końcu łańcucha pokarmowego, w jego ciele gromadzą się szkodliwe pestycydy narażając na zatrucia. Zawartość pestycydów w jajach Krogulca, jest nieomylnym wskaźnikiem skażenia środowiska).

Ptaki giną też w kolizjach z budowlami i pojazdami.

Dzięki Tobie te miejsca zmieniają się w raj dla ptaków!

Lajkujesz z kanapy, czy działasz w terenie? Działaj z nami w taki sposób, jaki najbardziej Ci odpowiada.

  • 23 000 dolarów rocznie! Co najmniej tyle warte są różnorodne usługi jakie dostarczają nam zdrowe bagna w przeliczeniu na jeden tylko hektar! Tereny mokradłowe (bagna, podmokłe łąki) są jednym z najszybciej zanikających typów siedlisk przyrodniczych w skali nie tylko Polski, czy Europy, ale całego świata! Znikające ptaki wodno-błotne są niestety smutnym dowodem tych zmian. Tylko w ciągu ostatnich 30-40 lat populacja Czajki Vanellus vanellus skurczyła się o 55% , Krwawodzioba Tringa totanus o 54%, Kszyka Gallinago gallinago o 48%, Potrzosa Emberiza schoeniclus o 38%, Strumieniówki Locustella fluviatilis o 74%, Świerszczaka Locustella naevia o 73%, a Pliszki żółtej Motacilla flava o 76%. Pomóż nam tworzyć kolejne ostoje dla ptaków!
Zobacz inne formy wsparcia
  • Bagna są dobre!
  • Symbolem naszego rezerwatu jest Sasanka. Sasankowe murawy to dobrze zachowane murawy ciepłolubne na malowniczych, zboczach byłego wyrobiska piasku.
Zobacz inne formy wsparcia
  • Jak chroni przyrodę stowarzyszenie Jestem na pTAK!
  • Symbolem naszej ptasiej ostoi jest Żuraw. Gatunek może niezbyt oryginalny, ale to właśnie parę tych ptaków mieliśmy okazję zobaczyć, gdy ostatnio odwiedziliśmy to miejsce.
Zobacz inne formy wsparcia
  • Jak stowarzyszenie Jestem na pTAK! chroni przyrodę?
  • Naucz się rozpoznawać ptaki! Kurs online - jak rozpoznawać ptaki? zobacz więcej
  • Naucz się rozpoznawać ptaki! Kurs online - jak rozpoznawać ptaki? zobacz wydarzenie

Pomóż nam! Twoje wsparcie pozwala chronić Przyrodę!

Wpłać
na ptaki

Darowizna online

Zobacz pozostałe
formy wsparcia

Zobacz