Natura 2000

Natura 2000

Nie taka Natura 2000 straszna jak ją malują. Chyba każdy słyszał hasło Natura 2000. Tylko co to tak właściwie znaczy? Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 jest to system obszarów objętych ochroną przyrody.

Działa ona na terenie całej Unii Europejskiej. I nie chodzi tu tylko o ochronę rzadkich czy ginących gatunków lub siedlisk przyrodniczych, ale także tych, które są charakterystyczne, często unikatowe dla danego regionu (tzw. regiony biogeograficzne – zob. słowniczek na końcu tekstu). Podstawą programu Natura 2000 są dwie unijne dyrektywy:

 

Dyrektywa Ptasia (w sprawie ochrony dzikich ptaków)
Dyrektywa Siedliskowa (w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory)

 

Sieć Natura 2000 składa się z dwóch typów obszarów. Są to obszary specjalnej ochrony ptaków (OSO) i specjalne obszary ochrony siedlisk (SOO). Obowiązek wybrania tych obszarów spoczywał na każdym państwie należącym do Unii Europejskiej. W założeniu obszary Natury 2000 połączone korytarzami ekologicznymi powinny tworzyć spójną sieć ekologiczną.

 

Dyrektywa Ptasia podaje listę gatunków ptaków rzadkich lub zagrożonych. W Polsce występuje 129 gatunków ptaków z tej listy. Dla nich wszystkich powinny powstać obszary specjalnej ochrony ptaków (OSO) w celu ochrony tych gatunków oraz ich siedlisk.

 

Cietrzew – gatunek zagrożony w Europie (Fot. Marcin Nawrocki)

 

Założeniem Dyrektywy Siedliskowej natomiast jest ochrona zagrożonych, bądź niewielkich siedlisk przyrodniczych, ale także tych, które są wzorcowym przykładem siedliska charakterystycznego dla danego regionu. Wśród nich wyróżnia się priorytetowe rodzaje siedlisk, czyli takie, które są skrajnie zagrożone. W związku z tym, że znacząca część ich naturalnego zasięgu występuje na terenie Unii Europejskiej Wspólnota Europejska ponosi za nie odpowiedzialność. W Polsce spotyka się 14 siedlisk priorytetowych.

 

Wydmy w Słowińskim Parku Narodowym –chronione zgodnie z Dyrektywą Siedliskową (Fot. Paweł O. Sidło)

 

Drugim elementem podlegającym ochronie na mocy Dyrektywy Siedliskowej są gatunki roślin i zwierząt (z wyjątkiem ptaków) i ich siedliska. Podobnie jak w przypadku ptaków opracowane zostały listy typów siedlisk przyrodniczych, gatunków roślin i zwierząt wymagające ochrony w formie wyznaczenia obszarów Natura 2000.

 

W związku z dynamicznym rozwojem gospodarczym Europy przyroda całego kontynentu stała się coraz bardziej zagrożona. Odpowiedzią na zaistniałą sytuację jest właśnie Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 jej celem jest ochrona różnorodności biologicznej, zrównoważone wykorzystanie jej elementów i gospodarowanie nimi w sposób racjonalny, nie zagrażający przyrodzie. Natura 2000 udowadnia, że ochrona przyrody nie jest hamulcem rozwoju, wręcz przeciwnie, stwarza możliwości i otwiera nowe perspektywy.

 

Natura 2000 jest wielką szansą dla rozwoju regionalnego. Wyznaczenie obszaru „naturowego” to ogromna, bezpłatna promocja regionu, okazja do rozwinięcia się różnych gałęzi turystyki. Natura 2000 jest gwarancją dobrego stanu środowiska przyrodniczego, co na pewno przyciągnie turystów zainteresowanych ciekawą przyrodą, rzadkimi gatunkami roślin i zwierząt. A jeśli są turyści jest zapotrzebowanie na miejsca noclegowe, produkty rękodzielnicze, pamiątki. Rozwija się agroturystyka, która jest szczególnie propagowaną formą turystyki na obszarach Natura 2000. Tworzą się nowe miejsca pracy.

 

Na obszarze „naturowym” można zarabiać również w ramach programów rolnośrodowiskowych. Jeden z pakietów rolnośrodowiskowych jest bezpośrednio związany z Naturą 2000: pakiet 5 - Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000. Za obecność gniazda na prywatnym terenie, jednego z gatunków ptaków wymienionych w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym, można otrzymać płatność nawet 1370zł/ha!

 

Interaktywna Mapa Polskich obszarów NATURA 2000.

 

Adres oficjalnej strony Natura 2000 w Polsce

 

Akty prawne:

 

Międzynarodowe akty prawne dotyczące tworzenia i funkcjonowania sieci Natura 2000

  • Dyrektywa Rady z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (92/43/EWG)
  • Dyrektywa Rady z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (79/409/EWG).

Krajowe akty prawne dotyczące tworzenia i funkcjonowania sieci Natura:

  • Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody(Dz.U. Nr 92, poz. 880 z późniejszymi zmianami)
  • Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 maja 2005r. w sprawie typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, wymagających ochrony w formie wyznaczenia obszarów Natura 2000(Dz.U. Nr 94, poz. 795)
  • Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2004 r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000

Oczekiwane jest jeszcze jedno ważne rozporządzenie Ministra Środowiska – takie, które określałoby tryb i zakres sporządzania planu ochrony obszaru Natura 2000 oraz programu zadań ochronnych. Dotychczasowe rozporządzenie w sprawie planu ochrony obszaru Natura 2000 (wydane w 2005 r.) zostało uchylone, a nowe wciąż nie zostało wydane.

 

Źródło: http://natura2000.org.pl

 

Inwestycje na obszarach Natura 2000.

 

Wiele obszarów wytypowanych do sieci Natura 2000 nie było dotychczas objętych żadną formą ochrony. W trakcie badań prowadzonych na tych terenach stwierdzono, że są one bardzo wartościowe przyrodniczo. Wynika stąd, że racjonalnie prowadzona gospodarka (np. rolna, leśna, czy rybacka) pozwala na zachowanie walorów przyrodniczych terenu. Można założyć, że ograniczenia gospodarcze będą dotyczyć raczej nowych inwestycji i znaczącej intensyfikacji gospodarki. Tak jak w przypadku wszelkich nowych projektów, np. budowy autostrady, lokalizacji nowych zakładów przemysłowych itp., konieczne będzie przeprowadzenie ocen oddziaływania na środowisko (OOŚ) pod kątem wpływu inwestycji na przedmioty chronione na mocy Dyrektywy Siedliskowej. Ocenę taką trzeba będzie przeprowadzać zarówno w odniesieniu do inwestycji zlokalizowanych w obszarze Natura 2000, jak i bezpośrednim sąsiedztwie tego obszaru.

 

Ograniczenia w gospodarce będą wynikać ze specyfiki chronionych siedlisk. Niektóre siedliska, jeśli stan ich zachowania jest właściwy, nie będą wymagały podejmowania żadnych działań ochronnych a działalność ludzka będzie dla nich szkodliwa, tylko wówczas gdy prowadzona będzie zbyt intensywnie. Do takich siedlisk zaliczamy np. torfowiska wysokie, jeziora oligotroficzne, siedliska naskalne, czy nadbrzeżna. Ograniczenia w gospodarowaniu polegać będą na zakazie mechanicznego niszczenia tych siedlisk oraz zmianie kluczowych warunków abiotycznych (nieożywionych), np. wodnych, co mogłoby prowadzić do zniszczenia siedliska lub pogorszenia jego stanu.

 

Inaczej sytuacja wygląda w przypadku takich siedliskach jak: wszelkie rodzaje łąk, murawy itp. Ograniczenia gospodarcze w ich przypadku będą dotyczyć zarówno nadmiernej intensyfikacji produkcji rolnej, polegającej na podsiewaniu plennych gatunków traw, nawożeniu mineralnym na dużą skalę, jak i zaprzestania użytkowania, co bezpośrednio prowadzi do ich zarastania i w konsekwencji utraty walorów przyrodniczych.

 

Wbrew pozorom ochrona siedlisk leśnych, mimo ich naturalnego charakteru, nie będzie polegać na objęciu lasu ochrona rezerwatową i wyłączeniu go z gospodarki leśnej. Wynika tro z celu sformułowanego przez Dyrektywę Siedliskową, tj. zachowaniu lasu w określonych parametrach: strukturze wiekowej, odpowiednim składzie gatunkowym, zgodnych z opisem zamieszczonym w podręczniku ochrony siedlisk. Celem ochrony nie jest natomiast zachowanie lasu o charakterze pierwotnej puszczy, rządzącej się własnymi prawami. Możliwe więc będzie prowadzenie gospodarki leśnej na tym obszarze, tyle że z uwzględnieniem tzw. ekologicznych wzorców zarządzania zgodnych z Ustawą o lasach, która najwyższą rangę nadała środowiskotwórczym, pozaprodukcyjnym funkcjom lasu.

 

Pewne wątpliwości może też budzić kwestia ograniczenia gospodarki łowieckiej i rybackiej polegającej przecież na pozyskiwaniu zwierzyny. Trzeba jednak podkreślić, że niewiele gatunków łownych znajduje się w kręgu zainteresowania dyrektyw.

 

Bardzo ważnym działem gospodarki prowadzonej na obszarach Natura 2000 jest turystyka. Konieczne będzie szukanie kompromisu pomiędzy wzrastającymi wymaganiami turystów, a ograniczeniami wynikającymi ze wskazań ochrony przyrody. Trzeba też pamiętać, że zachowanie walorów przyrodniczych w gruncie rzeczy leży w interesie osób uprawiających turystykę. Podejście takie jest już powszechnie uznawane i zaowocowało rozpropagowaniem tzw. turystyki przyjaznej dla środowiska.

 

Natura 2000 w Europie.

 

Zobacz Barometr postępów wprowadzania obszarów Natura 2000 w Europie.

 

Słownik.

 

korytarz ekologiczny to ciąg dzikiej roślinności, zadarnione pasy wzdłuż dróg i cieków wodnych, a także nie uprawiane obrzeża pola, które łącząc się z innymi pasami roślinności tworzą sieć, stanowiącą schronienie dla zwierząt, będącą swoistym szlakiem komunikacyjnym dla wielu gatunków roślin i zwierząt.

 

region biogeograficzny na potrzeby ochrony przyrody w Europie wydzielono 9 regionów biogeograficznych:

  • region alpejski porośnięte lasami wysokie łańcuchy górskie o skalistych szczytach i chłodnym, surowym klimacie, w tym Alpy, Pireneje i Apeniny.
  • region atlantycki obszary zachodniego wybrzeża Europy, o krajobrazie równinnym, urozmaiconym klifami. Znajdują się tu ujścia niektórych większych rzek. Prąd Zatokowy sprawia, że zimy są tu łagodne, a lata chłodne.
  • region czarnomorski zachodnie i południowe wybrzeże Morza Czarnego, rozciągające się na terytorium Bułgarii i Rumunii. Delta Dunaju jest mozaiką bagien, jezior i wysepek, w których znajduje schronienie bogata fauna.
  • region borealny obszary północnego krańca Europy, rozciągające się w głąb północnego koła podbiegunowego; lasy stanowią około 60% tego regionu, w którym schronienie znajdują tysiące ptaków wędrownych.
  • region kontynentalny centralny obszar Europy – w dużej części o charakterze rolniczym – obejmujący obszar 11 krajów od Francji aż po Polskę. Upalne lata kontrastują tu z chłodnymi zimami.
  • region makaronezyjski tworzony przez europejskie wyspy wulkaniczne położone w basenie Oceanu Atlantyckiego: Azory, Maderę i Wyspy Kanaryjskie. Chociaż region ten stanowi jedynie 0,3% terytorium UE, znajduje się tu 19% typów siedlisk przyrodniczych mających znaczenie dla UE.
  • region śródziemnomorski kraje południowej Europy o klimacie gorącym i suchym, łączące góry, tereny trawiaste, wyspy i rozległe wybrzeża.
  • region panoński stepowe obszary Węgier i południowej Słowacji. Suche tereny trawiaste Kotliny Panońskiej porasta 40% gatunków roślin występujących na Węgrzech.
  • region stepowy rozciąga się od Bukaresztu (Rumunia) na zachodzie, poprzez obszary zalewowe Dunaju aż po północne obszary Morza Czarnego. Charakterystycznymi cechami regionu są nisko położone równiny i tereny podmokłe.

Kryteria ich wydzielenia to warunki klimatyczne, ukształtowanie i pokrycie terenu - występowanie roślinności, w tym lasów oraz występowanie określonych gatunków.

 

Jest to bardzo uproszczony i ogólny podział przygotowany dla Rady Europy i Komisji Europejskiej; ma on ułatwić współpracę w zakresie ochrony przyrody w Europie (źródła danych: Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska i Komisja Europejska).

 

SDF- standardowy formularz danych (ang. standard data form), jest to formularz wypełniany dla każdego obszaru wchodzącego w skład sieci Natura 2000. Znajdują się w nim takie informacje jak: położenie obszaru, jakie siedliska, gatunki roślin i zwierząt o znaczeniu wspólnotowym występują na danym obszarze, rodzaje działalności człowieka, mapy, zdjęcia, publikacje o ostoi itp.

Autor: Brak

Źródło: Brak

Powiązane artykuły

Sosna zwyczajna

Sosna zwyczajna

05 październik 2010

Wysokie drzewo, z długimi igłami zamiast liści i do tego gubiące okrągłe szyszki, czy wiesz o jakim drzewie mowa? No oczywiście jest to sosna!

WIĘCEJ >
Zapraszamy na Biebrzańskie Sianokosy

Zapraszamy na Biebrzańskie Sianokosy

21 sierpień 2012

Już 25 sierpnia zapraszamy na Biebrzańskie Sianokosy, czyli VII Mistrzostwa Europy XI Mistrzostwa Polski w Koszeniu Bagiennych Łąk dla Przyrody.

WIĘCEJ >
Gdzie na ptaki?

Gdzie na ptaki?

03 sierpień 2015

Urokliwe Polesie zaprasza na ptasie wycieczki.

WIĘCEJ >